Η πρόσφατη ανακοίνωση της Άγκυρας περί δημιουργίας εκτεταμένων θαλάσσιων πάρκων στην Ανατολική Μεσόγειο και το Αιγαίο, υπό τον μανδύα της περιβαλλοντικής προστασίας, δεν δύναται να εκληφθεί αποκομμένη από τις ευρύτερες γεωπολιτικές της επιδιώξεις. Η ενέργεια αυτή, παρά την φαινομενικά οικολογική της διάσταση, ενέχει σαφείς υπαινιγμούς περί διεκδικήσεων, εγείροντας σοβαρά ερωτήματα για την περιφερειακή σταθερότητα.
Η Επικαλύπτουσα Γεωγραφία των Διεκδικήσεων
Η ανάλυση των γεωγραφικών συντεταγμένων των προτεινόμενων τουρκικών πάρκων αποκαλύπτει μια στοχευμένη χωροθέτηση. Η μία ζώνη, νοτίως της Μικρασιατικής ακτογραμμής, περιλαμβάνει περιοχές που εκτείνονται δυτικά του 28ου μεσημβρινού, φτάνοντας μέχρι την ευρύτερη θαλάσσια περιοχή του Καστελόριζου. Αυτή η παράμετρος είναι κρίσιμη, καθώς το Καστελόριζο, ως ακριτικό νησί, αποτελεί θεμέλιο της ελληνικής υφαλοκρηπίδας και Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ).
Η δεύτερη ζώνη εκτείνεται στο Βόρειο Αιγαίο, δημιουργώντας μια θαλάσσια οριοθέτηση που εισχωρεί δυνητικά μεταξύ των νησιών Λήμνου και Σαμοθράκης. Μια τέτοια κίνηση, αν και προσχηματική, θα μπορούσε να δημιουργήσει τετελεσμένα ως προς τη διαχείριση και την έρευνα στην περιοχή, θέτοντας υπό αμφισβήτηση την ελληνική κυριαρχία και κυριαρχικά δικαιώματα σε έναν νευραλγικό θαλάσσιο διάδρομο.
Το Δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας»
Η τουρκική πρωτοβουλία περί θαλάσσιων πάρκων εντάσσεται στην ευρύτερη στρατηγική της «Γαλάζιας Πατρίδας». Το δόγμα αυτό, το οποίο έχει διατυπωθεί με σαφήνεια τα τελευταία έτη, επιδιώκει την αναθεώρηση των θαλασσίων συνόρων και τη διεύρυνση της τουρκικής επιρροής σε ένα ευρύ φάσμα θαλασσίων περιοχών, από την Ανατολική Μεσόγειο έως το Αιγαίο και τη Μαύρη Θάλασσα. Η δημιουργία αυτών των πάρκων δύναται να ερμηνευθεί ως ένα εργαλείο ήπιας ισχύος, μέσω του οποίου η Άγκυρα επιχειρεί να νομιμοποιήσει de facto αξιώσεις, επικαλούμενη περιβαλλοντικούς λόγους.
Η εφαρμογή του συγκεκριμένου σχεδιασμού, πέραν της προφανούς διπλωματικής πρόκλησης, δημιουργεί ένα πλαίσιο αβεβαιότητας για την ναυσιπλοΐα και την αλιεία στην περιοχή, ενώ παράλληλα εγείρει ζητήματα συμβατότητας με το διεθνές δίκαιο της θάλασσας, ιδίως όσον αφορά τα δικαιώματα των παράκτιων κρατών.
Ελληνική Αντιμετώπιση και Διεθνές Πλαίσιο
Η Ελλάδα, έχοντας δηλώσει την πρόθεσή της για τη δημιουργία δικών της θαλάσσιων πάρκων, οφείλει να αντιτάξει έναν συνεκτικό και τεκμηριωμένο λόγο, τόσο σε διμερές επίπεδο όσο και στα διεθνή φόρουμ. Η επίκληση του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας (UNCLOS) αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο στην ελληνική επιχειρηματολογία. Η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος είναι αδιαμφισβήτητα κοινός στόχος, ωστόσο δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως πρόσχημα για την αμφισβήτηση κυριαρχικών δικαιωμάτων ή την επιβολή μονομερών αξιώσεων.
Η ευρωπαϊκή και διεθνής κοινότητα καλείται να παρακολουθήσει τις εξελίξεις με προσοχή. Η ανοχή σε τέτοιου είδους πρακτικές ενδέχεται να δημιουργήσει ένα επικίνδυνο προηγούμενο για την περιφερειακή ασφάλεια και τη διαφύλαξη των κανόνων του διεθνούς δικαίου.