Η πρόσφατη χρήση του όρου «Τουρκικά Στενά» από τον Μόνιμο Αντιπρόσωπο της Τουρκίας στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, κατά την ομιλία του στο Συμβούλιο Ασφαλείας, πυροδότησε έντονη διπλωματική αντίδραση από την ελληνική πλευρά. Το περιστατικό, αν και φαινομενικά τυπικό, αναδεικνύει την υποβόσκουσα ένταση γύρω από την ερμηνεία και εφαρμογή διεθνών συνθηκών, εστιάζοντας ιδίως στη Σύμβαση του Μοντρέ.
Η Σύμβαση του Μοντρέ και η ιστορική της σημασία
Η Σύμβαση για το καθεστώς των Στενών, που υπογράφηκε στο Μοντρέ της Ελβετίας το 1936, αποτελεί ένα θεμελιώδες κείμενο του διεθνούς δικαίου, ρυθμίζοντας την ναυσιπλοΐα στα Δαρδανέλια και τον Βόσπορο. Η νομική της ισχύς πηγάζει από την ευρεία αποδοχή της και τη διαχρονική της εφαρμογή. Η Σύμβαση αναγνωρίζει την τουρκική κυριαρχία επί των Στενών, αλλά ταυτόχρονα διασφαλίζει το ελεύθερο πέρασμα των εμπορικών πλοίων και, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, των πολεμικών, υιοθετώντας ένα καθεστώς που ισορροπεί εθνικά συμφέροντα και διεθνή ναυσιπλοΐα.
Η ελληνική θέση και η διεθνής νομιμότητα
Η Αθήνα, μέσω του Έλληνα διπλωμάτη στον ΟΗΕ, έσπευσε να υπογραμμίσει την απόλυτη ανάγκη για απαρέγκλιτο σεβασμό των διεθνών συμφωνιών. Η ελληνική διαμαρτυρία εδράζεται στην άποψη ότι ο όρος «Τουρκικά Στενά» παραβλέπει το διεθνές καθεστώς που θεσπίζει η Σύμβαση του Μοντρέ, υποδηλώνοντας ευρύτερες αξιώσεις κυριαρχίας που δεν συνάδουν με το πνεύμα και το γράμμα της Συνθήκης. Οι προηγούμενες διπλωματικές διαμάχες, όπως η υπόθεση του ποταμού Έβρου το 2020, καθιστούν σαφές ότι η Ελλάδα προτάσσει την πιστή εφαρμογή του διεθνούς δικαίου ως τον μοναδικό δρόμο για τη διατήρηση της περιφερειακής σταθερότητας.
Επιπτώσεις και προοπτικές
Τέτοιου είδους επεισόδια, αν και ενδέχεται να εκληφθούν ως μεμονωμένα, συνιστούν δείκτες ευρύτερων τάσεων στην εξωτερική πολιτική ορισμένων κρατών. Η ρητορική που αμφισβητεί διεθνείς συνθήκες δημιουργεί προηγούμενα και μπορεί να υπονομεύσει το πλαίσιο συνεργασίας και συνύπαρξης. Η επιμονή της Ελλάδας στην τήρηση των συμφωνιών δεν αποτελεί απλώς υπεράσπιση στενών εθνικών συμφερόντων, αλλά προάσπιση της ίδιας της τάξης του διεθνούς δικαίου, η οποία αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της ειρήνης και της σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο και πέραν αυτής. Η διεθνής κοινότητα, μέσω φορέων όπως ο ΟΗΕ, καλείται να επαγρυπνεί έναντι αναθεωρητικών τάσεων που απειλούν την ισορροπία που οικοδομήθηκε επί δεκαετίες.