Το ‘Ανάθεμα’ του Βενιζέλου: Μια σκοτεινή σελίδα στην ιστορία του Εθνικού Διχασμού

Η 12η Δεκεμβρίου του 1916 σηματοδοτεί μια από τις πιο συγκλονιστικές και ακραίες εκδηλώσεις του Εθνικού Διχασμού στην ελληνική ιστορία. Το πρωινό αυτής της μέρας, η Αθήνα μετατράπηκε σε σκηνικό ενός πρωτοφανούς πολιτικοθρησκευτικού δράματος: του περιβόητου «αναθέματος» κατά του Ελευθερίου Βενιζέλου.

Η πορεία και η τελετουργία στο Πεδίον του Άρεως

Μία ογκώδης αντιβενιζελική πορεία ξεκίνησε από το κέντρο της πόλης, με την Ιερά Σύνοδο να βρίσκεται επικεφαλής. Ο προορισμός; Το Πεδίον του Άρεως. Εκεί, επρόκειτο να λάβει χώρα μια τελετουργία που θα έδινε στον διχασμό μια σχεδόν «θεσμική» διάσταση, μέσα από την ίδια την Εκκλησία – ένα γεγονός που πολλοί χαρακτήρισαν ως παγανιστικό στοιχείο σε χριστιανικό περίβλημα.

Οι ρίζες του Διχασμού: Η Ελλάδα σε δύο κράτη

Η σύγκρουση αυτή δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία. Οι ρίζες της χρονολογούνται ένα χρόνο νωρίτερα, εν μέσω της πολιτικής δίνης του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η Ελλάδα είχε ουσιαστικά μετατραπεί σε ένα «διπλό κράτος», με δύο διακριτές εξουσίες:

• Στον βορρά: Η Προσωρινή Κυβέρνηση της Θεσσαλονίκης, με επικεφαλής τον Ελευθέριο Βενιζέλο, η οποία είχε σχηματιστεί μετά το Κίνημα της Εθνικής Αμύνης.
• Στον νότο: Η κυβέρνηση των Αθηνών, υπό τον βασιλιά Κωνσταντίνο Α΄, ο οποίος επέμενε στην ουδετερότητα της χώρας. Η βασίλισσα Σοφία, μάλιστα, δεν έκρυβε τις γερμανόφιλες συμπάθειές της.

Κοινωνικές και πολιτικές επιπτώσεις

Το χάσμα ανάμεσα στις δύο παρατάξεις βάθαινε καθημερινά, οδηγώντας σε ακραίες καταστάσεις και διώξεις και στις δύο πλευρές. Αντιβενιζελικοί διώκονταν στη Θεσσαλονίκη, ενώ βενιζελικοί υποβλήθηκαν σε διωγμούς στην Αθήνα και τον νότο. Το «ανάθεμα» αποτέλεσε την κορύφωση αυτής της ανεξέλεγκτης πόλωσης, μια συμβολική πράξη που κατέδειξε το βάθος του εθνικού τραύματος.

Η 12η Δεκεμβρίου 1916 παραμένει μια ημέρα-ορόσημο, υπενθυμίζοντας τις επικίνδυνες διαστάσεις που μπορεί να λάβει ο πολιτικός διχασμός όταν συνδέεται με τη θρησκευτική εξουσία και τη δημόσια οργή.