Η πρόσφατη τοποθέτηση του σκηνοθέτη Γιάννη Σμαραγδή σχετικά με τις προϋποθέσεις διεκδίκησης βραβείων Όσκαρ, όπως αυτές διαμορφώνονται από τους κανονισμούς της Αμερικανικής Ακαδημίας Κινηματογραφικών Τεχνών και Επιστημών, άνοιξε έναν ευρύτερο διάλογο περί της φύσεως των σύγχρονων κινηματογραφικών αφηγήσεων και των κριτηρίων αξιολόγησής τους.
Οι Κανονισμοί των Όσκαρ και η Κοινωνική Διάσταση
Ο κ. Σμαραγδής, αναφερόμενος στην ουσία των κανονισμών, υπογράμμισε την ανάγκη ενσωμάτωσης στην κινηματογραφική δημιουργία στοιχείων που αφορούν ΛΟΑΤΚΙ θέματα ή την μεταναστευτική εμπειρία. Αυτή η παράμετρος, όπως την περιέγραψε, αποτελεί σήμερα αναπόσπαστο κομμάτι για την υποβολή μιας ταινίας προς αξιολόγηση και ενδεχόμενη βράβευση. Δεν πρόκειται απλώς για μια προαιρετική προσθήκη, αλλά για ένα δομικό στοιχείο που, κατά τον σκηνοθέτη, καθορίζει εν πολλοίς την πορεία ενός έργου προς την κορυφαία κινηματογραφική διάκριση.
Η Σχέση Σκηνοθέτη – Βραβείων
Η κριτική του σκηνοθέτη εστιάζει στην πιθανή σκοπιμότητα πίσω από την επιλογή θεματολογίας. Χαρακτηριστικά, ανέφερε τον βραβευμένο δημιουργό Κρίστοφερ Νόλαν, επισημαίνοντας την ευφυΐα του και την υποτιθέμενη επίγνωσή του ότι «δεν θέλει να είναι έξω από τις επιβραβεύσεις». Αυτή η δήλωση υπονοεί ότι η επιλογή θεμάτων που ευθυγραμμίζονται με τους κανονισμούς δεν είναι πάντα αποτέλεσμα καλλιτεχνικής αναζήτησης, αλλά ενίοτε πρακτικής στρατηγικής με στόχο την αναγνώριση και τη διάκριση. Ο Σμαραγδής έθεσε ευθέως το ερώτημα της αυθεντικότητας, υποστηρίζοντας πως εάν η επιλογή θεματικής γίνεται αποκλειστικά για την επίτευξη του βραβείου, τότε η πράξη αυτή είναι «κατάπτυστη».
Η Κοινωνική Ευθύνη της Τέχνης
Αυτή η τοποθέτηση αναδεικνύει ένα μείζον δίλημμα στον σύγχρονο κινηματογράφο: Ποια είναι η πραγματική σχέση της τέχνης με την κοινωνική ευθύνη; Ενώ η προαγωγή της συμπερίληψης και η ανάδειξη ευαίσθητων κοινωνικών ζητημάτων είναι καίριας σημασίας, η επιβολή αυτών των θεμάτων ως προϋποθέσεων για διάκριση εγείρει ερωτήματα. Μήπως ο κανονιστικός χαρακτήρας υποσκάπτει την ελευθερία της καλλιτεχνικής έκφρασης ή μήπως αποτελεί έναν απαραίτητο μοχλό πίεσης για την κινητοποίηση της βιομηχανίας προς την κοινωνική ενσυναίσθηση;
Η συζήτηση που πυροδοτήθηκε από τις δηλώσεις του κ. Σμαραγδή δεν αφορούσε απλώς τους κανόνες ενός θεσμού, αλλά επέκτεινε το πεδίο προβληματισμού στην ηθική και τις προθέσεις πίσω από την καλλιτεχνική δημιουργία, καθώς και στην επίδραση των θεσμικών πλαισίων στην εξέλιξη της κινηματογραφικής τέχνης.