Η πρόσφατη αναφορά του Μόνιμου Αντιπροσώπου της Τουρκίας στα Ηνωμένα Έθνη, κατά την οποία χρησιμοποίησε τον όρο «Τουρκικά Στενά» για τα Δαρδανέλια ενώπιον του Συμβουλίου Ασφαλείας, πυροδότησε άμεση αντίδραση εκ μέρους της ελληνικής διπλωματίας. Το συμβάν δεν συνιστά απλώς μια λεκτική διαφοροποίηση, αλλά αναδεικνύει μια βαθύτερη διπλωματική διαφωνία αναφορικά με την ερμηνεία και την εφαρμογή διεθνών συνθηκών.

Η Σύμβαση του Μοντρέ και οι ιστορικές αναφορές

Η ελληνική πλευρά, δια του εκπροσώπου της, επεσήμανε με σαφήνεια ότι ο επίμαχος όρος δεν συνάδει με το νομικό πλαίσιο που θεσπίζει η Σύμβαση του Μοντρέ του 1936. Αυτή η διεθνής συνθήκη ρυθμίζει το καθεστώς των Στενών των Δαρδανελίων και του Βοσπόρου, επιτρέποντας την ελεύθερη διέλευση εμπορικών πλοίων σε καιρό ειρήνης και πολέμου, με συγκεκριμένες εξαιρέσεις και όρους για τα πολεμικά πλοία.

• Ιστορικό πλαίσιο: Η Σύμβαση του Μοντρέ αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο για τη ναυσιπλοΐα στην περιοχή, διασφαλίζοντας την ισορροπία μεταξύ των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Τουρκίας και της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας. Η υπέρβασή της, ακόμη και σε επίπεδο ορολογίας, εγείρει σοβαρά ερωτήματα.
• Διεθνές Δίκαιο: Η Ελλάδα υπογραμμίζει τη σημασία του σεβασμού των διεθνών συμφωνιών ως θεμελιώδη αρχή των διεθνών σχέσεων. Η αυθαίρετη ή μονομερής ερμηνεία όρων που άπτονται διεθνών συνθηκών μπορεί να υπονομεύσει τη σταθερότητα και την εμπιστοσύνη μεταξύ κρατών.

Επιπτώσεις της ορολογίας στην εξωτερική πολιτική

Η επιλογή της ορολογίας σε διπλωματικό επίπεδο δεν είναι ποτέ τυχαία. Η χρήση του όρου «Τουρκικά Στενά» αντί της γεωγραφικά και νομικά ορθής αναφοράς στα Στενά των Δαρδανελίων και του Βοσπόρου, μπορεί να ερμηνευθεί ως απόπειρα:

• Αμφισβήτησης του διεθνούς χαρακτήρα: Η άμεση αναφορά στην τουρκική κυριαρχία στον όρο, χωρίς την απαιτούμενη αναφορά στο διεθνές καθεστώς που καθορίζει η Σύμβαση, μπορεί να υποδηλώνει μια διάθεση αμφισβήτησης της διεθνούς διάστασης της περιοχής.
• Δημιουργίας προηγούμενου: Η συστηματική χρήση ενός μη συμβατικού όρου σε διεθνείς φόρα ενδέχεται να αποσκοπεί στη σταδιακή καθιέρωσή του και στην ενίσχυση θέσεων που αποκλίνουν από το διεθνές δίκαιο.

Το μήνυμα της Αθήνας

Η ελληνική αντίδραση στον ΟΗΕ υπήρξε άμεση και στοχευμένη. Το μήνυμα της Αθήνας είναι σαφές: ο σεβασμός των διεθνών συμφωνιών και του διεθνούς δικαίου αποτελεί αδιαπραγμάτευτη προϋπόθεση για τη διατήρηση της ειρήνης και της σταθερότητας στην ευρύτερη περιοχή. Η παραβίαση ή η στρεβλή ερμηνεία θεμελιωδών συνθηκών, ακόμη και φαινομενικά ασήμαντη, μπορεί να έχει ευρύτερες και απρόβλεπτες συνέπειες στις διμερείς σχέσεις και στο περιφερειακό γίγνεσθαι.

Η συγκεκριμένη διπλωματική διαφωνία, αν και φαινομενικά περιορισμένη σε ένα λεξιλογικό ζήτημα, αναδεικνύει την ανάγκη για διαρκή επαγρύπνηση και σταθερή προσήλωση στους κανόνες του διεθνούς δικαίου, ιδίως σε μια περιοχή με πολυσύνθετες γεωπολιτικές ισορροπίες.