Η πρόσφατη απόφαση της Ελληνικής Αστυνομίας για τη διενέργεια Ένορκης Διοικητικής Εξέτασης (ΕΔΕ), αναφορικά με τα γεγονότα που εκτυλίχθηκαν εκτός του Εφετείου Αθηνών, αναδεικνύει για μία ακόμη φορά τη σύνθετη σχέση μεταξύ της επιβολής της τάξης και της προστασίας των πολιτικών δικαιωμάτων.
Τα γεγονότα και η αναγκαιότητα της διερεύνησης
Μετά την έκδοση της δικαστικής απόφασης για τον Νίκο Ρωμανό, συγκεντρώθηκαν πλήθος πολιτών έξω από το δικαστικό μέγαρο, εκφράζοντας την αντίδρασή τους. Η όξυνση που παρατηρήθηκε οδήγησε σε επεισόδια, κατά τη διάρκεια των οποίων, σύμφωνα με οπτικοακουστικό υλικό που κυκλοφόρησε ευρέως, ένας αστυνομικός φέρεται να κλωτσά και να απωθεί βίαια διαδηλώτρια που είχε ήδη καταπέσει σε ζαρντινιέρα. Αυτό το περιστατικό, όχι μόνο προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, αλλά έθεσε επιτακτικά το ζήτημα της αναλογικότητας της αστυνομικής βίας και της τήρησης των προβλεπόμενων πρωτοκόλλων εμπλοκής.
Η θεσμική απάντηση της ΕΛ.ΑΣ.
Η άμεση ενεργοποίηση της διαδικασίας ΕΔΕ είναι, εκ πρώτης όψεως, μια αναγκαία θεσμική αντίδραση. Δείχνει την πρόθεση να διερευνηθούν ενδελεχώς οι συνθήκες υπό τις οποίες έλαβαν χώρα οι πράξεις αυτές. Ως εκ τούτου, η έκβαση της έρευνας αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς θα καθορίσει όχι μόνο τις τυχόν πειθαρχικές ευθύνες του εμπλεκόμενου οργάνου, αλλά και εάν οι μηχανισμοί εσωτερικού ελέγχου της ΕΛ.ΑΣ. λειτουργούν με την απαιτούμενη αποτελεσματικότητα και διαφάνεια. Το ζήτημα άλλωστε δεν περιορίζεται στο μεμονωμένο συμβάν, αλλά επεκτείνεται στην ευρύτερη φιλοσοφία διαχείρισης παρόμοιων καταστάσεων.
Πολιτικές και κοινωνικές προεκτάσεις
Η επανάληψη τέτοιων περιστατικών, ανεξαρτήτως της τελικής τους έκβασης, τείνει να διαβρώνει την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς και, ειδικότερα, στις δυνάμεις επιβολής του νόμου. Σε μία περίοδο όπου ο κοινωνικός διάλογος οξύνεται και οι διαμαρτυρίες αποτελούν συχνό φαινόμενο, η ανάγκη για σεβασμό των δικαιωμάτων και αποφυγή υπέρμετρης βίας καθίσταται πρωταρχική. Η πολιτεία οφείλει να διασφαλίζει, τόσο θεσμικά όσο και στην πράξη, ότι η άσκηση εξουσίας διέπεται από τις αρχές της νομιμότητας, της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας.
Ο ρόλος της εικόνας και της διαφάνειας
Στη σύγχρονη εποχή, όπου η πληροφορία μεταδίδεται αστραπιαία, η εικόνα των γεγονότων παίζει καθοριστικό ρόλο. Τα βίντεο και οι φωτογραφίες αποτελούν αδιάψευστους μάρτυρες, θέτοντας συχνά τους θεσμούς προ των ευθυνών τους. Η απροθυμία για πλήρη διαφάνεια ή η προσπάθεια υποβάθμισης τέτοιων περιστατικών, αντί να προστατεύει, εντείνει το αίσθημα αδικίας και γενικεύει την κριτική. Η ΕΔΕ, ως θεσμός, είναι το πρώτο βήμα προς την αποκατάσταση αυτής της εμπιστοσύνης, υπό την προϋπόθεση ότι η διαδικασία θα είναι αμερόληπτη και τα αποτελέσματα δεσμευτικά και δημοσιοποιήσιμα.
Η διασφάλιση της ομαλής λειτουργίας του δημοκρατικού πολιτεύματος απαιτεί την αψεγάδιαστη εφαρμογή του νόμου, τόσο από τους πολίτες όσο και, κυρίως, από εκείνους που έχουν επιφορτιστεί με την εφαρμογή του. Η υπόθεση αυτή αποτελεί σημαντικό δείκτη για την ωριμότητα των θεσμών της ελληνικής δημοκρατίας.